TS.Nguyễn Ngọc Long - Phó chủ tịch Thường trực Hội KHKT Cầu đường VN

(Hòa Lạc) - Chất lượng công trình xây dựng, đặc biệt là công trình giao thông luôn là vấn đề nóng, thu hút sự quan tâm của xã hội. Làm ra một công trình giao thông có chất lượng đúng yêu cầu đã là khó, song quản lý, bảo trì, khai thác thế nào để đảm bảo tuổi thọ và độ bền vững của công trình cũng còn là vấn đề không kém phức tạp.

Bắt đầu nhiệm kỳ mới năm 2011, Bộ trưởng và lãnh đạo Bộ GTVT đã thể hiện sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt đối với yêu cầu đảm bảo chất lượng công trình XDGT.

Hàng loạt dự án đã hoặc đang tiềm ẩn những vấn đề về chất lượng được đưa vào danh mục kiểm tra gần đây cho thấy quyết tâm của ngành GTVT trong việc phát hiện đúng nguyên nhân của những tồn tại, khiếm khuyết xảy ra trên công trình để tìm giải pháp xử lý dứt điểm, kể cả việc xử lý trách nhiệm những đơn vị và cá nhân liên quan.

Công việc tuy đang được tiến hành và đây mới chỉ là bước đầu song đã cho thấy những dấu hiệu tích cực, khả quan.

Cần những sản phẩm xây dựng có chất lượng đúng yêu cầu

Trong khuôn khổ hợp tác hỗ trợ kỹ thuật được thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản, Bộ Xây dựng và Tổ chức hợp tác quốc tế (JICA) - Nhật Bản đang nghiên cứu dự án “Tăng cường nguồn lực đảm bảo chất lượng xây dựng”. Dự án này được thực hiện bởi nhóm chuyên gia JICA và nhóm chuyên gia đối tác phía Bộ Xây dựng với sự tham gia của nhiều chuyên gia có uy tín từ các bộ, ngành liên quan. Thời gian thực hiện dự án bắt đầu từ tháng 5/2010 và kết thúc vào tháng 3/2013.

Ngay từ đầu, trên cơ sở những đánh giá thực trạng về thể chế chính sách đầu tư xây dựng và năng lực các chủ thể tham gia xây dựng, dự án đã đề ra những mục tiêu quan trọng khởi đầu cho một chặng đường dài cần phải đi và đến nhằm đảm bảo chất lượng cho các dự án xây dựng tương lai. Trong khuôn khổ bài viết này, tác giả nêu tóm tắt những nhận định được đưa ra và cho rằng, đây là những nguyên nhân, tồn tại có ý nghĩa bản chất gây nên sự yếu kém trong quản lý chất lượng công trình xây dựng hiện nay.

Trước hết đó là sự thiếu hiểu biết về các quy định và luật lệ, đặc biệt là đối với các kỹ sư hiện trường. Thực tế phổ biến là nhiều người tham gia ĐTXD không nắm được các quy định, luật lệ. Thậm chí không nắm được các nội dung, tài liệu cơ bản trong hồ sơ thầu như chỉ dẫn kỹ thuật hoặc các điều khoản hợp đồng liên quan trực tiếp đến công việc phải theo dõi, quản lý. Bên cạnh các nguyên nhân chủ quan từ nhận thức, còn có các nguyên nhân khách quan do những quy định bắt buộc về tiêu chuẩn chức danh hiện còn lỏng lẻo và hệ thống văn bản pháp luật về quản lý đầu tư xây dựng còn những bất cập, khó thực hiện và thường xuyên thay đổi.

Thứ hai là sự vi phạm luật, quy định và các điều khoản hợp đồng có xu hướng gia tăng. Tính chất nghiêm trọng của những vi phạm này càng gia tăng thể hiện ở việc hầu hết các công trình chậm tiến độ, kém chất lượng và kể cả việc để xảy ra những sự cố công trình nghiêm trọng nhưng đều không tìm ra được địa chỉ chính xác để xử lý về kinh tế cũng như trách nhiệm dân sự, hình sự. Hiếm có công trình, dự án nào khi xảy ra sự cố mà lại có ngay một chủ thể nào đó đứng ra nhận trách nhiệm để khắc phục. Gần đây, một vài cá nhân bị xử lý kỷ luật liên quan đến một vài việc cụ thể nhưng chưa đủ sức thuyết phục, đặc biệt đối với những người trong cuộc vì xem ra đó chỉ là những tác động ước định lên bề mặt nổi của tảng băng.

Thứ ba là việc nhiều chủ đầu tư thiếu kiến thức chuyên ngành và đại diện chủ chủ đầu tư thiếu tính chuyên nghiệp, năng lực yếu kém. Với quy định hiện hành, chủ đầu tư “là người sở hữu vốn, hoặc là người được giao quản lý và sử dụng vốn để đầu tư xây dựng”, thế nhưng gần đây đã xuất hiện những nhà đầu tư - chủ đầu tư không am hiểu chuyên môn để thực hiện các dự án, thậm chí là những dự án khổng lồ mà kể cả khi bộ quản lý chuyên ngành làm chủ đầu tư còn gặp không ít khó khăn. Còn về năng lực ban QLDA - đại diện chủ đầu tư thì chỉ cần tổng hợp số liệu thống kê về số lượng và kinh nghiệm chuyên môn của cán bộ, kỹ sư trực tiếp quản lý dự án là đã có thể đánh giá được.

Thứ tư là những nhân sự chủ chốt của tư vấn, nhà thầu, ban QLDA thiếu năng lực kiểm tra chất lượng, hướng dẫn kỹ thuật hoặc phương pháp luận về chuyên môn, quản lý cần thiết để hỗ trợ các hoạt động xây dựng trên hiện trường. Biểu hiện của sự tồn tại, yếu kém này có thể thấy được qua phương pháp giải quyết các vướng mắc to, nhỏ hiện nay chủ yếu là thông qua các cuộc họp. Có quá nhiều cuộc họp, cuộc nào cũng đủ thành phần tham gia dự và đáng lưu ý hơn là có nhiều “cuộc họp nhỏ” nhưng vẫn phải có “cán bộ to” chủ trì.

Cuối cùng là việc chuẩn hóa các chức danh tham gia đầu tư xây dựng, đặc biệt là các kỹ sư chuyên môn quản lý dự án tuy có được quy định nhưng chưa nghiêm túc trong thực hiện và theo kịp sự phát triển rất nhanh của các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng. Nhiều nước trong khu vực và thế giới từ nhiều năm nay đã ban hành các tiêu chuẩn và thực hiện đăng bạ kỹ sư đưa vào hệ thống đăng ký thông tin chung để quản lý, sử dụng. Nước ta đã có kế hoạch thực hiện việc này từ hàng chục năm nay, song hiện tại vẫn đang ở các bước mầy mò triển khai.

Để khắc phục cơ bản những tồn tại mang tính hệ thống nêu trên, dự án đã tập trung nghiên cứu đề xuất các giải pháp lâu dài, đồng bộ trên 7 nhóm hoạt động chính gồm: Nâng cao phương thức quản lý dự án và quy định phân cấp, trách nhiệm cho các bên liên quan; Nâng cao năng lực quản lý và kiểm tra của cơ quan Nhà nước; Áp dụng và phát triển kỹ thuật đăng ký và đánh giá nhà thầu; Hoàn thiện và áp dụng rộng rãi hệ thống chứng chỉ kỹ sư; Phát triển công nghệ quản lý dự án trong lĩnh vực đảm bảo chất lượng công trình xây dựng; Thiết lập chương trình và cơ hội đào tạo; Đánh giá công trình xây dựng sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác.

Từ những đề xuất chính cho từng nhóm hoạt động, cơ quan có trách nhiệm thống nhất quản lý Nhà nước trong hoạt động xây dựng là Bộ Xây dựng và các bộ chuyên ngành có tham gia quản lý ĐTXD cần hoạch định các mục tiêu, kế hoạch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để kiểm định thực hiện.

Hy vọng rằng, với những nỗ lực nêu trên, cùng với sự phát triển đồng bộ trong các hoạt động quản lý Nhà nước, xã hội, trong những năm tới đây chúng ta có thể thực hiện quản lý các chủ thể chuyên nghiệp tham gia ĐTXD một cách chuyên nghiệp. Và khi đó xã hội sẽ nhận được những sản phẩm xây dựng có chất lượng đúng yêu cầu, đảm bảo sự phát triển bền vững cho tương lai