(Hòa Lạc) - Thời gian gần đây, tình trạng sạt lở bờ sông trên địa bàn tỉnh An Giang có chiều hướng gia tăng. Mặc dù, một số giải pháp chống sạt lở đã được tỉnh áp dụng nhưng chưa hiệu quả và nguyên nhân gây ra sạt lở vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ một cách khoa học.

Nguyên nhân sạt lở

Hiện tại trên địa bàn tỉnh An Giang, khu vực ven sông Tiền có 13 điểm sạt lở, với cung trượt 2 - 30m/năm. Dọc bờ sông Hậu qua tỉnh An Giang có đến 25 điểm sạt lở... Đáng lo ngại, tại các xã Vĩnh Tường, Quốc Thái, Vĩnh Lộc, Phú Hữu, Khánh An (huyện An Phú), Phú Bình (huyện Phú Tân), cù lao Phó Ba, Mỹ Hòa Hưng (TP. Long Xuyên), cồn Bình Thủy (huyện Châu Phú) mức độ sạt lở ngày càng tăng.

Nhóm nghiên cứu cũng đã phân tích nguyên nhân gây sạt lở tại xã Nhơn Hội, huyện An Phú và QL 91 đoạn Bình Mỹ, An Giang

Các nguyên nhân gây sạt lở đã được nghiên cứu và hệ thống hóa một cách khoa học, nhưng các giải pháp phòng chống vẫn chưa được nghiên cứu. Trong khi đó một số giải pháp sử dụng ở địa phương như thả bao cát, thả chà chống xói lở chỉ mang tính tạm thời.

Trước thực trạng trên, nhóm nghiên cứu thuộc Trường ĐH Bách Khoa TP.HCM kết hợp với Giáo sư người Nhật Jun Otani- ĐH Kumamoto- Nhật đi tìm nguyên nhân và giải pháp chống sạt lở đường ven sông trên đất yếu. Kết quả phân tích cho thấy tác động của nước mặt và nước ngầm, xói chân, địa chất yếu, các hoạt động gia tăng của con người và tác động thay đổi khí hậu là những nhân tố cơ bản gây ra sạt lở.

Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, nguyên nhân gây sạt lở chủ yếu là làm gia tăng ứng suất cắt (tăng lực gây trượt) hoặc giảm sức chống cắt (giảm khả năng chống trượt) của đất. Sự mất cân bằng giữa thành phần kháng trượt và thành phần gây trượt dẫn đến sạt lở.

Tác động của xói chân cũng là một trong những nguyên nhân có khả năng gây ra sạt lở cộng hưởng, sạt lở ban đầu có thể nhỏ, vùng đất xói bị nước cuốn đi, mái dốc tăng dốc hơn, sẽ kích hoạt sạt lở kế tiếp với kích thước lớn hơn. Hiện tượng này đã xảy ra tại Bình Mỹ và một số điểm sạt lở dọc theo QL 91 tỉnh An Giang. Đây cũng là một trong những nhân tố chính gây sạt lở bờ sông tại huyện Nhà Bè, TP.HCM.

Và việc tác động của các phương tiện giao thông đi lại, xây dựng nhà cửa sát mép bờ sông và neo đậu tàu thuyền cũng làm tăng ứng suất cắt trong mái dốc dẫn đến sạt lở.

Những giải pháp

Nhóm nghiên cứu cho biết, nguyên lý cơ bản của các giải pháp xử lý sạt lở là tăng sức chống cắt, hoặc giảm ứng suất cắt trong mái dốc, hay đạt cả hai cùng trong một giải pháp. Tùy theo từng vị trí sạt lở, địa chất mỗi ở mỗi vùng để có thể áp dụng phương pháp nào cho hiệu quả.

Với giải pháp tường chắn: Giải pháp này được sử dụng để tăng cường khả năng chống trượt của mái dốc, chống lại áp lực ngang của đất. Các dạng tường chắn đất như tường chắn bê tông, bê tông cốt thép, tường chắn rọ đá và tường cọc bản. Ưu điểm của tường cọc là khả năng chịu lực lớn, không chiếm dụng diện tích lòng sông, chống được xói lở, trượt sâu và đảm bảo mỹ quan nhưng giá thành cao nhất trong các giải pháp. Do đó, giải pháp này nên sử dụng ở những địa điểm sạt lở nghiêm trọng hay những nơi quan trọng.

Giải pháp chống sạt lở bằng gia cố mái dốc: Kỹ thuật gia cố mái dốc đã được sử dụng từ rất lâu trong lịch sử góp phần làm giảm lực gây trượt, đồng thời làm tăng lực chống trượt trong đất và tăng độ ổn định của công trình.

Hơn nữa, bề mặt mái dốc phải được bảo vệ để giữ cho đất đắp không bị xói lở do tác động của các yếu tố môi trường. Phương pháp này nhìn chung có nhiều ưu điểm và là phương pháp phòng chống sạt lở hiệu quả.

Tuy nhiên, đối với các công trình ven sông như nền đường và đê đập, quá trình giảm đột ngột mực nước sông luôn gây nguy hiểm cho sự ổn định tổng thể do nước trong các lỗ rỗng của đất không kịp thoát tạo nên lực thấm. Vì vậy, giải pháp thoát nước phải được quan tâm hàng đầu. Giá thành xây dựng kết cấu rọ đá rẻ hơn rất nhiều so với các kết cấu khác do ít phải bảo dưỡng, thi công đơn giản, không đòi hỏi thợ lành nghề.

Gia cố nền đất bằng tường cọc đất xi măng vừa giữ cho kết cấu rọ đá được ổn định, vừa chống xói sâu ở chân do tác động của dòng chảy ở lớp đất yếu, ít chiếm dụng diện tích lòng sông, rất thân thiện với môi trường và hiệu quả.